Skip to content

Skip to 1st column

Skip to 2nd column

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԱՐԽԻՎ

2007-Ի ԱՐԽԻՎ

2008-Ի ԱՐԽԻՎ

2009-Ի ԱՐԽԻՎ

2010-Ի ԱՐԽԻՎ

2011-Ի ԱՐԽԻՎ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՄՇԱԿՈՒՅԹ

ՍՊՈՐՏ

ԴԵՄՔԵՐ

ԱՌՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՅԼ...

ՇՈՈՒ-ԲԻԶՆԵՍ

ՀԵՏԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՍՓՅՈՒՌՔ

ԱՆՑՈՒԴԱՐՁ

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Member Area

Ուրբաթ
Փետ
18

Մարգարեն իր հայրենիքում տեղ չունի | Array Տպել Array

Գիտություն
Հեղինակ` Լիլիթ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

Զրուցում ենք Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրեն Հայկ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ հետ
- Պարոն Հարությունյան, ինչպիսի՞ն է պետության ուշադրությունը Բյուրականի աստղադիտարանի հանդեպ:
- Բարյացակամ անտարբեր: Բարյացակամ է, քանի որ ոչ ոք չի ասում` աստղաֆիզիկան Հայաստանին պետք չէ, ընդհակառակը, բոլորը պնդում են, որ դա մեր գիտության առավել զարգացած ճյուղերից մեկն է, որը ճանաչում է բերել երկրի գիտությանը, որի շնորհիվ արտասահմանյան շատ կենտրոններ կապված են Հայաստանի հետ: Անտարբեր են, քանի որ իրենց վերաբերմունքով ասում են` այս ամենը շատ լավ է, բայց ապրեք ձեզ համար: 1990- ականների սկզբից գիտության նկատմամբ սկսեց կիրառվել կործանարար քաղաքականություն, որի անունն էր թեմատիկ ֆինանսավորում: Ըստ այդ մոտեցման "փիլիսոփայության"` կարևոր էին ոչ թե գիտական հիմնարկները, այլ դրանցում աշխատող մարդիկ, որոնք իբր գիտությունը պետք է զարգացնեին՝ առանց ինստիտուտների ծանր բեռը պահպանելու: Ինչ-որ խմբեր սկսեցին պայքարել, ֆինանսներ ստանալ, և ինստիտուտի դերը դարձավ երկրորդական: Բյուրականի աստղադիտարանին հատկացված հաստիքները ևս այդ տարիներին գրեթե հինգ անգամ նվազեցին: 80-ականների 320 հաստիքից այսօր պետականորեն ֆինանսավորվում է 67,5-ը: Որոշ ինստիտուտներում ֆինանսավորման նվազեցում ընդհանրապես չնկատվեց, մինչդեռ թվում էր, թե հակառակը պետք է լիներ, քանի որ Բյուրականի աստղադիտարանն իր ճանաչմամբ, հաջողություններով Հայաստանում թերևս ամենահայտնին էր: Այս առեղծվածը գուցե մի օր դառնա գիտության պատմությամբ զբաղվող մարդկանց ուշադրության առարկան:
- Հարցը ֆինանսավորման կազմակերպմա՞ն մեջ է:
- Չեմ կարող ասել, թե որն է այս իրավիճակի պատճառը` հանրապետությունը գումարներ չունի՞, թե Բյուրականի աստղադիտարանը գիտական որոշ ինստիտուտների նման գումարների հայթայթման առումով ճարպիկ չէ:
Բայցև չեմ կարծում, թե դա կառավարության, իշխանությունների ցանկությամբ ու հրահանգով է: Պարզապես ինչ-որ օղակներում գումարներ բաշխողները դա կարողացել են կատարել իրենց հայեցողությամբ: Ամեն տեղ գործում է մարդկային գործոնը, ու եթե չորս աչքով չես հետևում, միշտ կորցնողի դերում ես հայտնվում: Գուցե պատճառ է նաև այն, որ անընդհատ չենք գնում, չենք համոզում, որ մեզ գոնե նվազագույն գումարները տան: Պարզապես ներկայացնում ենք գիտական թեմաները, և երբ ասում են` այսքանն է ֆինանսավորվում, ավելին հնարավոր չէ, մտածում ենք, թե դրան էլ կդիմանանք:
- Գուցե պետք է ներկայացնել աստղադիտարանի ամբողջ ներուժը, որպեսզի կառույցը որպես շահավետ բիզնե՞ս ընկալվի:
- Դա նույնպես փորձել ենք: Այժմ տարբեր ատյաններում քննարկվում են մեր ներկայացրած ծրագրերը: Դրանցից մեկը կապված է Բյուրականի աստղադիտարանի հիման վրա ազգային գիտակրթական կենտրոն ստեղծելու գաղափարի հետ, դա համահունչ է կառավարության՝ գիտությունն ու կրթությունը շաղկապելու միտմանը: Աստղադիտարանը լինելով հետազոտական լուրջ կենտրոն, որի նմանը գոնե առայժմ տարածաշրջանում չկա, ունի ազգային կենտրոն դառնալու բոլոր հնարավորությունները: Այն կապահովի կրթության մագիստրատուրա և ասպիրանտուրա մակարդակները, նաև կնպաստի տարածաշրջանային կենտրոն դառնալուն: Վերջինիս վերաբերյալ դրական կարծիքներ կային, բայց երբ հարցը հասնում է ֆինանսավորմանը, սառեցվում է: Այն, որ ճիշտ ուղու վրա ենք, ինքներս համոզվեցինք, երբ մեր գաղափարներին համահունչ գաղափարներ առաջարկեց նաև Միջազգային աստղագիտական միությունը` որոշելով ապակենտրոնացնել իր գործառույթները և աշխարհում տարածաշրջանային 8 կենտրոն ստեղծել: Մենք որոշեցինք մասնակցել մրցույթին և համապատասխան հայտ ներկայացրինք: Բայց կրկին խոչընդոտներ են առաջանում: Բյուրականի աստղադիտարանը տարածաշրջանում առավել ճանաչվածն է, ունի եզակի դիտակներ, անհրաժեշտ ենթակառույցներ, աստղաֆիզիկայի բնագավառում երկու տարին մեկ կազմակերպում է երիտասարդ մասնագետների միջազգային դպրոց, բազմաթիվ գիտաժողովներ, բայց որպեսզի տարածաշրջանային կենտրոնի աշխատանք կատարի, ֆինանսական որոշակի հատկացումներ են պետք: Չգիտեմ` կարո՞ղ ենք հաղթել մյուս երկրներին, որոնք չունենալով նշածս առավելությունները, ունեն ֆինանսներ:
- Բյուրականի աստղադիտարանի միջազգային համագործակցությունը կարելի՞ է արդյունավետ համարել:
- Առայժմ համագործակցում ենք իտալացի աստղագետների հետ: Ստորագրվել է հայ-իտալական պայմանագիր, որն առայժմ չի գործում, քանի որ երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարությունների միջև բոլոր հարցերը հստակեցված չեն: Իտալիայից անընդհատ հետաքրքրվում են` ի՞նչ եղավ, քանի որ իրենք ամեն ինչ արել են ու պատրաստ են ծրագիրը ֆինանսավորել: Սա այն ծրագիրն է, որ նույնիսկ մեր հանրապետության նախագահն է խոստացել որոշակի գումարներ տրամադրել: Մեր աստղադիտարանի և Իտալիայի աստղագիտական ազգային կենտրոնի միջև ստորագրվել է ևս մեկ պայմանագիր` մոտ քառորդ միլիոն եվրո արժողությամբ, ըստ որի վրա նրանք ֆինանսավորելու են հետազոտությունների զգալի մասը, ճամփորդությունները, մեր մեծ դիտակի հայելու և մյուս սարքավորումների վերականգնման աշխատանքները:
- Այսինքն արտասահմանցիներն ավելի՞ են գնահատում մեր աստղադիտարանը:
- Ըստ երևույթին այդպես է: Ինչպես ասում են` մարգարեն իր հայրենիքում տեղ չունի: Թեև մեր աստղադիտարանը գոնե խոսքերի մակարդակով գնահատվել է նաև մեր երկրում: Այլ բան է, որ խոստումներն ավելի շատ են, քան իրական գործը:
- Արդյո՞ք Բյուրականի աստղադիտարանում կատարվող աշխատանքները համաշխարհային մակարդակի են:
- Անգամ այս պայմաններում, երբ աստղադիտակները, տեխնիկական հագեցածությունը վատ վիճակում են, աշխատավարձերը՝ նվազագույն, աստղադիտարանը շարունակում է աշխատանքներ կատարել, որոնք, այո, չեն զիջում միջազգայինին: Տարեցտարի ավելանում է մեր աշխատակիցների արտասահմանյան հրավերների թիվը: Դա նշանակում է, որ այնու- ամենայնիվ այնտեղ զգում են մեր արժեքը: Այսինքն հետաքրքրությունը Բյուրականի աստղադիտարանի նկատմամբ կա. հենց այն հանգամանքը, որ իտալացիներն ուզում են գումարներ ներդնել մեր դիտակի վերականգնման համար, նույնպես ինչ-որ բան նշանակում է: Այն, որ Աստղաֆիզիկայի միջազգային կենտրոնը մեզ հետ կապ է հաստատել և ցանկություն ունի Բյուրականում տարածաշրջանային կենտրոն ունենալ, նույնպես դատարկ տեղում չի արվել: Այն, որ ռուսական կողմը մեզ հետ համագործակցության բանակցություններ է վարում, նույնպես խոսում է հօգուտ հայ աստղագետների: Ի վերջո մենք խոսում ենք շախմատի միջազգային կենտրոն, առողջարանային և բանկային կենտրոններ ունենալու մասին, այդ ամենը շատ լավ է, բայց ունենք նաև այս ուղղությունը, ունենք նաև այս հնարավորությունը, որը գուցե բանկային համակարգի նման ֆինանսներ չի բերի, բայց կոչված է միջազգային ասպարեզում պահպանելու Հայաստանի՝ որպես մտավոր զարգացած պետության կերպարը: ՀՀ կառավարությունը կարողացավ այնպիսի լուրջ քայլ անել, ինչպիսին Վիկտոր Համբարձումյանի անվան միջազգային մրցանակի սահմանումն էր, հսկայական գումարներ տալ, դա նույնպես միջազգային հանրությանն արժանիորեն ներկայանալու հարց էր:
- Ի դեպ այդ մրցանակը շվեյցարացի աստղաֆիզիկոս Միշել Մայորին տալու փաստը մտահոգություններ էր առաջացրել հայ գիտնականների շրջանում:
- Նույնիսկ մամուլում տեղեկություն հայտնվեց, իբր Միշել Մայորը հաղթել է, քանի որ գումարի կեսը տվել է հանրապետության նախագահին ու Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրենին, որոնցից ոչ մեկն իմիջիայլոց որոշման կայացմանը չէր մասնակցում: Որոշումը կայացրել է միջազգային հանձնաժողովը: Երբ նոր միայն առաջարկվում էր մրցանակ սահմանել, մեր իշխանությունները կարծես այնքան էլ չէին գիտակցում դրա իմաստը: Այն ժամանակ հարցնում էին` իսկ այդքան մասնագետ որտեղի՞ց Հայաստանում: Ես ստիպված էի բացատրություն տալ, որ դա Հայաստանի համար չէ, միջազգային է, որպեսզի երկու տարին մեկ աշխարհի որևէ երկրում հնչեն Համբարձումյան և Հայաստան բառերը: Այն ժամանակ մրցանակի համար ես առաջարկել էի 10 հազար դոլար: Մեր իշխանություններն այն բարձրացրին մինչև կես միլիոն դոլարի, ինչն ինձ համար մի փոքր մտահոգիչ էր: Ինչ վերաբերում է շվեյցարացի Միշել Մայորին, ապա իր կատարած աշխատանքների շնորհիվ նա բավականին հայտնի գիտնական է և մինչ այդ արժանացել էր միջազգային այլ հայտնի մրցանակների: Նա արտաարեգակնային մոլորակների հայտնագործության բնագավառում բավականին մեծ հաջողությունների է հասել: Ճիշտ է, աշխարհում հայտնի այլ աստղաֆիզիկոսներ կան, բայց տվյալ դեպքում հանձնաժողովը պաշտպանել է հատկապես այս գիտնականի թեկնածությունը: Ինձ ավելի շատ անհանգստացնում է ոչ թե այն փաստը, որ մրցանակը տվել են հենց այդ գիտնականին, այլ` արդյո՞ք Հայաստանը կարողանալու է երկու տարին մեկ շնորհել այդ մրցանակը, այդ կես միլիոն դոլարը: Ժողովուրդն ասում է` էշ նստելը մի ամոթ, իջնելը` երկու: Մանավանդ որ մրցանակը շուքով շնորհվում է, բայց Համբարձումյանի ստեղծած աստղադիտարանի խնդիրները մնում են չլուծված: Անցած տարի Հայաստանին հանում էին միջազգային աստղագիտական միության կազմից, քանի որ անդամավճարները` ընդամենը 20 հազար դոլար, չէր վճարել: Այդ գործում մեզ օգնեցին կանադահայերը՝ հավաքելով գումարի կեսը, իսկ մյուս կեսը հատկացրեց Գիտությունների ազգային ակադեմիան: Դրամահավաքի ժամանակ գումարներ հանգանակող Շահե Թանաչյանն ինձ նամակ գրեց` հարցնելով մրցանակի մասին: Ստիպված էի երկար բացատրություն տալ... Մենք նրանց խնդրում ենք օգնել 20 հազարի հարցում, ինքներս կես միլիոնանոց մրցանակ ենք սահմանում: Զավեշտալի է: Մրցանակը որպես այդպիսին տեղին է, միջազգային հանրությանը պետք է ապացուցել, որ սա օբյեկտիվ քննարկում է, մրցանակ տալիս են գործի համար, ոչ թե փողեր լվանալու: Բայց եթե դու տալիս ես այդպիսի մեծ մրցանակ` պարզապես իրավունք չունես բնագավառը մոռացության մատնել, այն էլ այն բնագավառը, որի հիմնադրի անունով ես մրցանակ տալիս: Ըստ որում այդ բնագավառը գոյություն ունի և բավականին արդյունավետորեն աշխատում է:
- Գիտական ո՞ր ուղղություններն են աստղադիտարանում զարգանում:
- Ընդհանրապես գիտական ուղղությունները հարափոփոխ չեն: Մեր աստղադիտարանում ևս ուղղությունները բովանդակությամբ նույնն են, ինչ Վիկտոր Համբարձումյանի օրոք: Եթե կարճ ասենք՝ պատասխանը կհնչի այսպես. զբաղվում ենք անկայուն երևույթների ուսումնասիրությամբ՝ տիեզերական օբյեկտների էվոլյուցիայի խնդիրները լուծելու համար: Այն, ինչ արել են հայ աստղագետների ավագ սերունդները, բավականին լուրջ և ամուր հիմք է ստեղծել այդ բնագավառում նոր հետազոտություններ կատարելու համար: Այսինքն գոյություն ունի խնդիրների մի ամբողջ խումբ, որոնք կապված են աստղերի ու գալակտիկաների առաջացման ու էվոլյուցիայի հետ, ստեղծված է յուրահատուկ մոտեցումների համակարգ, որը պետք է կիրառել այսօրվա դիտողական տվյալների նկատմամբ: Իմ գնահատականներով առաջնակարգ արդյունքներ են ստացվում աստղերի առաջացման վաղ փուլերում դրանց ֆիզիկական հատկությունների, տիեզերքի լայնացման ու տիեզերական մարմինների ակտիվության վրա այդ՝ մինչև վերջ չըմբռնված երևույթի ազդեցության, ինչպես նաև լույսի ցրման խնդիրների վերաբերյալ: Այդ խնդիրները ձևակերպվել են Բյուրականում և միշտ էլ եղել են մեր աստղադիտարանի գիտական հետաքրքրության առարկան և անկասկած ունեն զարգացման չափազանց մեծ ներուժ: Դրանք ավելի ուշ դարձել են նաև աշխարհի այլ գիտական կենտրոնների հետազոտության նյութը, սակայն մենք պարտավոր ենք առաջատարության ձգտել առնվազն այն բնագավառներում, որոնք հիմնադրվել են Բյուրականում: Իսկ դրա համար միայն ներշնչանքը բավարար չէ: Դրանով շատ երկար հնարավոր չէ գոյատևել, կարող ենք մի օր արթնանալ և տեսնել, որ մեր բոլոր հարևաններն առաջ են անցել մեր իսկ ստեղծած և միջազգայնորեն ճանաչված բնագավառներում:

Մեկնաբանել

Անուն (պարտադիր է)

Էլ-հասցե (պարտադիր է)

Կայք

Notify me of follow-up comments

Վերբեռնել

Ուղարկել

Չպահել

JComments

ԹԵՐԹԻ ԸՆԹԱՑԻԿ ՀԱՄԱՐ

շաբաթվա հարցը
Կյանքը չի լավացել, բայց ավելի ուրախ է դարձել
ի՞նչ են քննարկում բլոգներում
Մենք հիշում ենք նրանց աղոթքը
Համաարաբական հեղափոխություն
Փայլուն տեսիլք
Գրիգոր ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆՑ. Վաղ թե ուշ կդառնանք Լեռնային Ղարաբաղի բնական հարստությունների համալիր շահագործման ականատեսը
Ձեր նկարները նվիրեք Արցախի կերպարվեստի թանգարանին
Հայաստանի պատվիրակության կազմը պետք է փոխվի
Կսկսվի արտասահմանյան տեսաձայնասկավառակների սով
Հայոց լեզվի ուսուցիչը այլևս ֆիզիկա չի պարապի կամ՝ հակառակը
Կձևավորվեն «պրիստիժնի» ավագ դպրոցնե՞ր
Անվճար բուժօգնություն` երեխաներին
Շտապ օգնության բանաձևը` Աշտարակում
Ի՞նչն է խանգարում հայրենական արտադրանքի արտահանմանը
Նրա խռպոտ ջազը գերեց գրեթե ամբողջ աշխարհին
Ոսկե խնձորի պատմությունը
Հայաստանը Վենետիկում կներկայանա բացառիկ տաղավարով
Վախթանգ ԿԻԿԱԲԻՁԵ. Եթե «կովկասյան ազգության ներկայացուցիչը» ձեզ հետ ձեր մայրենի լեզվով է զրուցում, նրան հիմարի տեղ մի դրեք
Էներգախնայող լամպեր. խնայողությո՞ւն, թե գլխացավանք
Ձմռանը մարդկանց ի՞նչ է պետք՝ շոկոլադ
Փոքրիկ աղջիկը՝ մեծ երազով
Մի գերդաստանի պատմություն
Գերի ՄՈՒՐ. Բլյուզն ինձ օգնում է ապրել
Արփինե ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆ. Ես Աննայից շատ բան եմ սովորել

Copyright © 2011 . SOBESEDNIK ARMENII .
Development by Arman Zaratsyan & Grigor Semirjyan